Obowiązki pomiarowe instalacji wymagającej pozwolenia zintegrowanego – tzw. Instalacji IPPC – emisje pyłów i gazów, hałas oraz badania gleby, ziemi i wód gruntowych

Instalacje wymagające pozwolenia zintegrowanego, potocznie określane jako instalacje IPPC, podlegają szczególnym wymaganiom w zakresie monitorowania oddziaływania na środowisko. Obowiązki te mogą obejmować w szczególności prowadzenie pomiarów wielkości emisji, w tym emisji substancji do powietrza, takich jak pyły i gazy, a także pomiary hałasu oraz — w określonych przypadkach — badania gleby, ziemi i wód gruntowych.

Zakres tych obowiązków nie jest jednak identyczny dla każdej instalacji. Zależy od rodzaju prowadzonej działalności, charakteru i skali emisji, warunków określonych w pozwoleniu zintegrowanym, przepisów wykonawczych oraz konkluzji BAT właściwych dla danego sektora.

Podstawowe obowiązki pomiarowe i monitoringowe instalacji wynikają z:

• ustawy Prawo ochrony środowiska,
• aktów wykonawczych wydanych na podstawie Ustawy POŚ,
• warunków pozwolenia zintegrowanego oraz
  konkluzji BAT.
• uzupełniające znaczenie może mieć również decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wydana na podstawie ustawy OOŚ, jeżeli określono w niej obowiązki dotyczące monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko albo wykonania analizy porealizacyjnej.

Kto jest zobowiązany do prowadzenia pomiarów?

Zgodnie z art. 147 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, podmiotami zobowiązanymi do przeprowadzania okresowych pomiarów wielkości emisji są prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia.

Prowadzącym instalację jest podmiot uprawniony, na podstawie określonego tytułu prawnego, do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska.

Użytkownikiem urządzenia jest natomiast podmiot uprawniony, również na podstawie określonego tytułu prawnego, do władania urządzeniem w celu jego eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska.

W przypadku instalacji IPPC obowiązki pomiarowe należy każdorazowo analizować łącznie na podstawie:

• ustawy Prawo ochrony środowiska,
• pozwolenia zintegrowanego,
• rozporządzenia w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji,
• rozporządzenia w sprawie rodzajów wyników pomiarów oraz terminów i sposobów ich prezentacji,
• konkluzji BAT właściwych dla danej branży,
• decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, jeżeli określono w niej obowiązki monitoringowe.

Pomiary emisji pyłów i gazów do powietrza

Prowadzący instalację IPPC powinien wykonywać pomiary emisji substancji do powietrza w zakresie i z częstotliwością wynikającą z przepisów prawa oraz warunków pozwolenia zintegrowanego. Dotyczy to w szczególności emisji pyłów, tlenków azotu, dwutlenku siarki, tlenku węgla, lotnych związków organicznych, metali, chlorowodoru, fluorowodoru oraz innych substancji charakterystycznych dla danego procesu technologicznego.

Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji określa przypadki, w których wymagane są ciągłe lub okresowe pomiary emisji, częstotliwość tych pomiarów, zakres niektórych pomiarów, referencyjne metodyki ich wykonywania oraz sposób ewidencjonowania wyników.

Nie dla każdej instalacji IPPC zakres pomiarów będzie taki sam. W praktyce zależy on od rodzaju instalacji, wielkości emisji, stosowanych technologii, rodzaju paliw lub surowców, standardów emisyjnych, konkluzji BAT oraz indywidualnych warunków określonych w pozwoleniu zintegrowanym.

Pozwolenie zintegrowane powinno wskazywać w szczególności:

• źródła emisji lub emitory objęte pomiarami,
• substancje podlegające oznaczaniu,
• rodzaj pomiarów, tj. okresowe albo ciągłe,
• częstotliwość prowadzenia pomiarów,
• metodyki referencyjne albo wymagania dotyczące metodyk,
• sposób dokumentowania i ewidencjonowania wyników,
• obowiązki przekazywania wyników organom.

Pomiary ciągłe i okresowe

Pomiary ciągłe są wymagane w przypadkach określonych przepisami lub pozwoleniem zintegrowanym, w szczególności dla wybranych źródeł spalania paliw albo instalacji, dla których stała kontrola parametrów emisji jest konieczna ze względu na skalę lub charakter oddziaływania.
Jeżeli dla danego źródła nie jest wymagane prowadzenie pomiarów ciągłych, przepisy mogą nakładać obowiązek prowadzenia pomiarów okresowych. Częstotliwość pomiarów okresowych nie powinna być ustalana dowolnie, lecz musi wynikać z właściwych przepisów, pozwolenia zintegrowanego, konkluzji BAT albo standardów emisyjnych.
W przypadku nowo zbudowanej instalacji lub instalacji zmienionej w sposób istotny, z której emisja wymaga pozwolenia, należy również pamiętać o obowiązku wykonania wstępnych pomiarów wielkości emisji, jeżeli obowiązek taki wynika z przepisów Prawa ochrony środowiska lub warunków decyzji.

Okresowe pomiary hałasu

Obowiązki pomiarowe instalacji IPPC mogą obejmować również pomiary hałasu w środowisku. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji, okresowe pomiary hałasu w środowisku, wyrażone wskaźnikami LAeq D i LAeq N, prowadzi się dla:

• zakładu, na którego terenie eksploatowane są instalacje lub urządzenia emitujące hałas, dla którego została wydana decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu,
• instalacji, dla której zostało wydane pozwolenie zintegrowane.

Okresowe pomiary hałasu, w tym hałasu impulsowego, prowadzi się raz na dwa lata, licząc od daty, w której decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu albo pozwolenie zintegrowane stały się ostateczne. Pomiary należy wykonywać z uwzględnieniem specyfiki pracy źródeł hałasu. Jeżeli źródła hałasu pracują sezonowo, pomiary powinny zostać wykonane w okresie ich pracy.

Badania gleby, ziemi i wód gruntowych dla instalacji IPPC

Odrębną grupą obowiązków dotyczących instalacji wymagających pozwolenia zintegrowanego są obowiązki związane z ochroną oraz monitorowaniem stanu gleby, ziemi i wód gruntowych. Mają one znaczenie przede wszystkim w przypadku instalacji, w których są wykorzystywane, produkowane lub uwalniane substancje powodujące ryzyko, jeżeli ze względu na możliwość zanieczyszczenia gleby, ziemi lub wód gruntowych konieczne jest sporządzenie raportu początkowego.

Raport początkowy dotyczy stanu zanieczyszczenia gleby, ziemi i wód gruntowych substancjami powodującymi ryzyko na terenie zakładu. Obowiązek jego sporządzenia nie wynika więc wyłącznie z samego faktu eksploatacji instalacji IPPC, lecz z występowania substancji powodujących ryzyko oraz możliwości spowodowania zanieczyszczenia gleby, ziemi lub wód gruntowych na terenie zakładu.  Stanowi on punkt odniesienia dla późniejszej oceny wpływu instalacji na środowisko gruntowo-wodne.

W przypadku instalacji, dla której wymagany jest raport początkowy, pozwolenie zintegrowane powinno określać sposób prowadzenia

albo sposób i częstotliwość wykonywania badań zanieczyszczenia gleby i ziemi oraz pomiarów zawartości substancji w wodach gruntowych, w tym pobierania próbek.

Jeżeli badania lub pomiary nie opierają się na systematycznej ocenie ryzyka, należy przyjąć minimalne częstotliwości wynikające z art. 217a ustawy Prawo ochrony środowiska:

• badania zanieczyszczenia gleby i ziemi wykonuje się co najmniej raz na 10 lat,
• pomiary zawartości substancji w wodach gruntowych, w tym pobieranie próbek, wykonuje się co najmniej raz na 5 lat.

Badania te powinny być wykonywane przez laboratorium spełniające wymagania określone w Prawie ochrony środowiska. Ich zakres powinien umożliwiać porównanie wyników z raportem początkowym oraz ocenę, czy w okresie eksploatacji instalacji doszło do pogorszenia stanu środowiska gruntowo-wodnego.

Podstawy prawne dla badań gleby, ziemi i wód gruntowych są następujące: art. 208 POŚ określa elementy wniosku o pozwolenie zintegrowane, w tym informacje dotyczące substancji powodujących ryzyko i raportu początkowego, natomiast art. 217a POŚ wskazuje częstotliwości badań gleby, ziemi i wód gruntowych, gdy monitoring nie opiera się na systematycznej ocenie ryzyka.

Raport końcowy

W przypadku instalacji, dla której wymagany był raport początkowy, prowadzący instalację — przed przystąpieniem do zakończenia jej eksploatacji — sporządza i przedkłada organowi właściwemu do wydania pozwolenia raport końcowy o stanie końcowym zanieczyszczenia gleby, ziemi i wód gruntowych na terenie zakładu substancjami powodującymi ryzyko.

Znaczenie decyzji środowiskowej i ustawy OOŚ

Ustawa OOŚ nie jest podstawowym aktem regulującym okresowe pomiary emisji dla instalacji wymagających pozwolenia zintegrowanego. Może jednak mieć znaczenie, jeżeli decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nakłada obowiązek monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko albo wykonania analizy porealizacyjnej.

Obowiązki wynikające z decyzji środowiskowej należy analizować łącznie z warunkami pozwolenia zintegrowanego. Decyzja środowiskowa określa warunki realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, natomiast pozwolenie zintegrowane reguluje bieżące korzystanie ze środowiska, w tym warunki emisji i wymagania monitoringowe.

Nie masz pewności, jakie obowiązki pomiarowe dotyczą Twojej instalacji IPPC?

Skontaktuj się z Ekologus – przeanalizujemy pozwolenie zintegrowane, decyzję środowiskową, wymagania BAT oraz przepisy wykonawcze i pomożemy ustalić rzeczywisty zakres monitoringu. Wspieramy przedsiębiorstwa w planowaniu pomiarów emisji, hałasu oraz badań gleby, ziemi i wód gruntowych, tak aby obowiązki środowiskowe były realizowane terminowo, zgodnie z prawem i bez niepotrzebnego ryzyka.