DIWASS od 2026 roku: co zmienia cyfrowy system transgranicznego przemieszczania odpadów?

Od 21 maja 2026 r. w Unii Europejskiej zaczęły obowiązywać nowe zasady transgranicznego przemieszczania odpadów (dalej: TPO). Jedną z najważniejszych zmian jest DIWASS, czyli Digital Waste Shipment System. To centralny system cyfrowy Komisji Europejskiej, który służy do elektronicznego przekazywania i wymiany dokumentów związanych z przemieszczaniem odpadów między państwami.

Dla wielu firm nie jest to wyłącznie zmiana techniczna. DIWASS wpływa na sposób przygotowywania dokumentacji, role uczestników procesu, obieg informacji, terminy oraz odpowiedzialność za prawidłowe transgraniczne przemieszczanie odpadów . Dlatego warto potraktować go nie jako „kolejny portal”, ale jako element szerszego uporządkowania procedur środowiskowych w firmie.

Czym jest DIWASS?

DIWASS to unijny system obsługi dokumentów i informacji dotyczących transgranicznego przemieszczania odpadów. Zgodnie z nowym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 zastępuje on dotychczasowy, w dużej mierze papierowy obieg dokumentów w wielu procedurach TPO.

Po co DIWASS:

• 1. Cyfryzacja dokumentów: Umożliwia elektroniczne wypełnianie i przekazywanie dokumentów notyfikacyjnych, formularzy (tzw. załącznik VII), decyzji urzędowych oraz umów między stronami.
• 2. Usprawnienie kontroli: Daje organom nadzorczym (np. Wojewódzkim Inspektoratom Ochrony Środowiska, Inspekcji Transportu Drogowego, KAS) natychmiastowy dostęp do danych o transporcie odpadów.
• 3. Monitorowanie w czasie rzeczywistym: Zapewnia pełną przejrzystość na każdym etapie międzynarodowego przemieszczania surowców wtórnych i innych odpadów.

W praktyce oznacza to, że firmy uczestniczące w transgranicznym przemieszczaniu odpadów powinny sprawdzić, czy ich procesy, dane rejestrowe i osoby odpowiedzialne są gotowe do pracy w nowym modelu.

Kogo dotyczy obowiązek korzystania z DIWASS?

Obowiązek dotyczy podmiotów unijnych, które dokonują, planują dokonać albo uczestniczą w transgranicznym przemieszczaniu odpadów.

W szczególności są to:

• zgłaszający,
• osoby organizujące przemieszczanie,
• przewoźnicy,
• odbiorcy odpadów,
• wytwórcy odpadów,
• instalacje gospodarowania odpadami.

Warto zwrócić uwagę, że DIWASS może dotyczyć nie tylko firm typowo odpadowych lub logistycznych. Ryzyko obowiązków może pojawić się również u produkcyjnych, handlowych i usługowych , jeśli ich odpady są przemieszczane między państwami UE lub poza UE, nawet gdy część procesu obsługuje zewnętrzny partner.

Od kiedy DIWASS jest obowiązkowy?

Kluczowa data to 21 maja 2026 r. Od tego dnia procedura notyfikacji, czyli uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody, jest obsługiwana cyfrowo przez DIWASS.

Jest jednak ważne doprecyzowanie: dla dokumentów z załącznika VII, dotyczących m.in. części przemieszczeń odpadów z tzw. zielonej listy, przewidziano okres przejściowy. GIOŚ poinformował, że od 21 maja do 31 grudnia 2026 r. dopuszczalne jest sporządzanie i przekazywanie tych dokumentów w formie papierowej poza DIWASS, pod warunkiem stosowania nowego wzoru formularza oraz zawarcia wymaganej umowy zgodnie z art. 18 rozporządzenia 2024/1157.

Po 31 grudnia 2026 r. przemieszczenia odpadów z zielonej listy mają być realizowane wyłącznie za pośrednictwem DIWASS.

Rejestracja w DIWASS: co warto przygotować?

Rejestracja odbywa się elektronicznie. Dla polskich podmiotów właściwym organem zatwierdzającym rejestrację jest Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.

Przy rejestracji nowego podmiotu należy przygotować m.in.:

• EORI, jeśli firma go posiada,
• NIP,
• REGON,
• numer rejestrowy BDO.

Za numer główny należy przyjąć EORI, jeśli jest posiadany, albo NIP. Rejestracji może dokonać osoba upoważniona do reprezentowania podmiotu. Jeśli osoba rejestrująca nie jest uprawniona do samodzielnej reprezentacji, potrzebne może być pełnomocnictwo.

To jest moment, w którym wiele firm powinno zadać sobie praktyczne pytania:

• kto w organizacji będzie użytkownikiem głównym,
• kto będzie zarządzał dostępami,
• czy dane NIP, REGON, BDO i EORI są spójne,
• czy firma wie, w jakiej roli występuje w danym przemieszczeniu,
• czy dokumentacja TPO jest prowadzona w sposób umożliwiający szybkie przejście na obieg cyfrowy.

DIWASS a BDO: jaka jest różnica?

DIWASS nie zastępuje BDO.

BDO służy do ewidencji i sprawozdawczości odpadowej w Polsce. DIWASS dotyczy transgranicznego przemieszczania odpadów i dokumentów wymaganych w procedurach unijnych.

W praktyce firma może mieć obowiązki w obu systemach. Dlatego nie wystarczy sprawdzić, czy przedsiębiorstwo ma numer BDO. Trzeba też ustalić, czy uczestniczy w transgranicznym przemieszczaniu odpadów i jaka jest jego rola w tym procesie.

Co grozi firmie, która nie przygotuje się do DIWASS?

Największym ryzykiem nie jest samo „nieposiadanie konta”. Problemem może być brak możliwości prawidłowego przeprowadzenia procedury, opóźnienie transportu, niekompletna dokumentacja albo błędne przypisanie odpowiedzialności między uczestnikami przemieszczenia.

W przypadku firm produkcyjnych  skutki mogą być bardzo praktyczne: zatrzymanie transportu, opóźnienie odbioru odpadu, problem z kontrahentem, ryzyko kontroli lub konieczność pilnego odtwarzania dokumentacji.

DIWASS wymaga więc przygotowania organizacyjnego, a nie tylko technicznego.

Jak firma może przygotować się do DIWASS?

Dobrym pierwszym krokiem jest przegląd procesów związanych z przemieszczaniem odpadów za granicę 

Warto ustalić:

1. Czy odpady firmy są przemieszczane poza granice Polski?
2. Czy firma występuje jako wytwórca, zgłaszający, organizujący przemieszczanie, odbiorca, przewoźnik lub instalacja?
3. Czy przemieszczenie wymaga notyfikacji, czy dotyczy procedury informowania z załącznikiem VII?
4. Czy dokumenty i umowy są zgodne z aktualnymi wymogami?
5. Czy osoby odpowiedzialne za odpady, logistykę, BDO i kontakty z odbiorcami wiedzą, co zmienia DIWASS?
6. Czy rejestracja i dostęp do systemu są przypisane do właściwych osób?

Ekologus może pomóc

Jeżeli Państwa firma uczestniczy w transgranicznym przemieszczaniu odpadów albo nie ma pewności, czy nowe obowiązki DIWASS jej dotyczą, warto przeprowadzić uporządkowany przegląd.

Ekologus może pomóc w analizie roli firmy w procesie TPO, weryfikacji obowiązków dokumentacyjnych, przygotowaniu do rejestracji oraz uporządkowaniu procedur środowiskowych związanych z przemieszczaniem odpadów.

To szczególnie ważne dla firm, które nie chcą, aby ich biznes zablokowały problemy formalne.

Masz wątpliwości, czy DIWASS dotyczy Twojej firmy? Skontaktuj się z Ekologus. Sprawdzimy, jakie obowiązki dotyczą Twojej firmy, oraz jak się przygotować przed kolejnym międzynarodowym transportem odpadów.