Ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody – nowy obowiązek do 31 grudnia 2026 r.
Do 31 grudnia 2026 r. dostawcy wody mają obowiązek przekazać pierwszą ocenę ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody wraz z raportem podsumowującym. To jeden z nowych obowiązków wynikających ze zmian przepisów dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, a w określonych przypadkach również innych podmiotów korzystających z własnych ujęć wody, oznacza to konieczność przeanalizowania potencjalnych zagrożeń dla jakości ujmowanej wody, oceny poziomu ryzyka oraz przygotowania odpowiedniej dokumentacji.
Kogo dokładnie dotyczą nowe wymagania? Co powinna obejmować ocena ryzyka? Gdzie należy ją przekazać i dlaczego z przygotowaniem dokumentacji nie warto czekać do grudnia?
Czym jest ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody?
Bezpieczeństwo wody przeznaczonej do spożycia zaczyna się na długo przed etapem jej uzdatniania. Nawet prawidłowo działająca stacja uzdatniania wody nie eliminuje potrzeby rozpoznania zagrożeń występujących w środowisku, z którego pobierana jest woda.
Temu właśnie służy ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody.
Jej celem jest określenie, jakie czynniki mogą wpływać na jakość ujmowanej wody, gdzie znajdują się potencjalne źródła zanieczyszczeń oraz jakie działania mogą być potrzebne, aby ograniczyć zidentyfikowane ryzyko.
Analiza nie powinna więc ograniczać się wyłącznie do samego ujęcia. Obejmuje również jego otoczenie oraz uwarunkowania mające wpływ na jakość wód, m.in.:
- sposób użytkowania i zagospodarowania terenu,
- działalność przemysłową i produkcyjną,
- działalność rolniczą,
- gospodarkę ściekową,
- infrastrukturę techniczną,
- istniejące i potencjalne źródła zanieczyszczeń,
- dostępne dane dotyczące jakości wód powierzchniowych i podziemnych,
- ustanowione strefy ochronne i inne formy ochrony ujęcia.
Nowe wymagania są związane z wdrożeniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz zmianami wprowadzonymi ustawą z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw.
Kogo dotyczy obowiązek wykonania oceny ryzyka?
Obowiązek wykonania oceny ryzyka został nałożony na dostawców wody.
Zgodnie z ustawową definicją dostawcą wody jest podmiot dostarczający wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, w tym przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne oraz podmiot prowadzący hurtową sprzedaż wody.
W praktyce nowe wymagania mogą więc dotyczyć m.in.:
- przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych eksploatujących własne ujęcia i dostarczających wodę odbiorcom,
- zakładów przemysłowych i produkcyjnych korzystających z własnych ujęć, jeżeli w konkretnym przypadku spełniają ustawową definicję dostawcy wody,
- podmiotów zaopatrujących inne obiekty lub odbiorców w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi,
- określonych podmiotów związanych z produkcją lub przetwarzaniem żywności – w zależności od sposobu zaopatrzenia i wykorzystania wody.
Czy każda firma posiadająca własną studnię musi wykonać ocenę ryzyka?
Nie. Sam fakt posiadania studni, ujęcia wody lub pozwolenia wodnoprawnego nie oznacza automatycznie obowiązku wykonania oceny ryzyka w obszarze zasilania ujęcia.
Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim to, czy podmiot jest dostawcą wody w rozumieniu nowych przepisów, jakie jest przeznaczenie pobieranej wody oraz czy zastosowanie mają ustawowe wyłączenia.
Dlatego przed rozpoczęciem przygotowywania dokumentacji warto przeprowadzić analizę obowiązku prawnego dla konkretnego ujęcia i sposobu wykorzystania wody.
Jeżeli przedsiębiorstwo posiada własne ujęcie, warto jednocześnie zweryfikować aktualność posiadanych decyzji i dokumentacji wodnoprawnej.
Więcej na ten temat wyjaśniamy w artykule: Operat wodnoprawny – wszystko, co musisz wiedzieć.
31 grudnia 2026 r. – kluczowy termin dla dostawców wody
Przepisy określają dwa istotne terminy związane z wdrażaniem podejścia opartego na ryzyku.
31 grudnia 2026 r. – do tego dnia należy przekazać pierwszą ocenę ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody wraz z raportem podsumowującym.
30 czerwca 2028 r. – to termin przekazania pierwszej oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę wraz z raportem podsumowującym.
Oceny ryzyka nie są dokumentami przygotowywanymi jednorazowo. Dostawca wody ma obowiązek przeprowadzać ich udokumentowane przeglądy w regularnych odstępach czasu, nie dłuższych niż 6 lat, a jeżeli będzie to konieczne – również dokonywać aktualizacji.
Oznacza to, że ocena ryzyka powinna stać się elementem stałego systemu zarządzania bezpieczeństwem dostaw wody, a nie dokumentacją przygotowywaną wyłącznie na potrzeby spełnienia pierwszego terminu ustawowego.
Co powinna obejmować ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody?
Zakres opracowania zależy od rodzaju ujęcia, charakterystyki ujmowanych wód, sposobu zagospodarowania terenu oraz zagrożeń występujących w jego otoczeniu.
Przepisy wskazują jednak podstawowe elementy, które należy uwzględnić.
Charakterystyka obszaru zasilania ujęcia
Pierwszym etapem jest właściwe rozpoznanie obszaru zasilania ujęcia oraz zebranie danych dotyczących m.in.:
- lokalizacji ujęcia,
- charakterystyki zasobów wodnych,
- sposobu wykorzystania gruntów,
- warunków dopływu i odnawiania zasobów wody,
- istniejących stref ochronnych,
- uwarunkowań hydrogeologicznych i środowiskowych.
Istotne jest, aby analiza odnosiła się do rzeczywistego obszaru mogącego wpływać na jakość ujmowanej wody, a nie wyłącznie do bezpośredniego sąsiedztwa studni czy urządzeń ujęcia.
Identyfikacja potencjalnych źródeł zanieczyszczeń
Kolejnym elementem jest identyfikacja zagrożeń i zdarzeń, które mogą prowadzić do pogorszenia jakości wody.
W zależności od lokalizacji mogą to być m.in.:
- zakłady przemysłowe,
- składowiska i miejsca magazynowania odpadów,
- oczyszczalnie i infrastruktura kanalizacyjna,
- zbiorniki na substancje chemiczne lub paliwa,
- działalność rolnicza i stosowanie nawozów,
- transport substancji niebezpiecznych,
- nieszczelne instalacje,
- historyczne zanieczyszczenia powierzchni ziemi,
- awarie i niekontrolowane wycieki.
W zakładach przemysłowych identyfikacja takich miejsc może być również elementem szerszego EKO-przeglądu środowiskowego, obejmującego ocenę zgodności przedsiębiorstwa z wymaganiami środowiskowymi oraz analizę dokumentacji i potencjalnych źródeł zagrożeń.
Analiza wyników badań i monitoringu
Ocena ryzyka powinna uwzględniać dostępne informacje dotyczące stanu wód powierzchniowych i podziemnych oraz wyniki właściwego monitoringu.
Analizie mogą podlegać m.in.:
- historyczne wyniki badań jakości wody,
- wyniki monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych,
- zmiany wartości poszczególnych parametrów w czasie,
- wyniki badań parametrów wymaganych przepisami,
- dane dotyczące stanu środowiska w sąsiedztwie ujęcia.
Jeżeli przygotowanie dokumentacji wymaga dodatkowych badań, Ekologus realizuje również monitoring stanu środowiska, w tym badania wody, ścieków i wód podziemnych.
Ocena poziomu ryzyka
Samo wskazanie możliwego źródła zanieczyszczenia nie kończy analizy.
Należy również określić, jakie jest prawdopodobieństwo wystąpienia danego zagrożenia oraz jakie konsekwencje może ono spowodować dla jakości i bezpieczeństwa ujmowanej wody.
Ocena powinna umożliwić określenie priorytetów – wskazać zagrożenia wymagające przede wszystkim monitorowania oraz te, dla których konieczne mogą być dodatkowe działania prewencyjne lub ochronne.
Określenie działań ograniczających ryzyko
Efektem analizy powinno być wskazanie odpowiednich działań pozwalających zarządzać zidentyfikowanym ryzykiem.
Mogą one dotyczyć m.in.:
- sposobu monitorowania poszczególnych parametrów,
- zabezpieczenia potencjalnych źródeł zanieczyszczenia,
- zmian organizacyjnych,
- działań technicznych,
- procedur reagowania na awarie,
- dodatkowej ochrony ujęcia.
W przedsiębiorstwach, w których jednym z rozpoznanych zagrożeń są wycieki olejów, paliw lub substancji chemicznych, elementem działań prewencyjnych może być również odpowiednie wyposażenie do reagowania awaryjnego.
Zobacz sorbenty i rozwiązania do ograniczania skutków wycieków dostępne w sklepie Ekologus.
Takie wyposażenie nie zastępuje oczywiście obowiązkowej oceny ryzyka, ale może być jednym z praktycznych elementów zarządzania konkretnym zagrożeniem zidentyfikowanym w zakładzie.
Co powinien zawierać raport podsumowujący?
Z przeprowadzonej oceny ryzyka sporządzany jest raport podsumowujący.
Powinien zawierać przede wszystkim:
- dane identyfikujące dostawcę wody,
- oznaczenie strefy zaopatrzenia i wykorzystywanych ujęć,
- charakterystykę obszaru zasilania ujęcia,
- lokalizację i dane dotyczące ujęć,
- informacje o wykorzystaniu gruntów,
- informacje dotyczące stref ochronnych, jeżeli zostały ustanowione,
- wykaz zidentyfikowanych zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych,
- ocenę ryzyka dla jakości wody,
- informacje niezbędne do określenia właściwych środków ograniczających ryzyko.
Zakres raportu powinien wynikać z rzeczywistej sytuacji konkretnego ujęcia i dostępnych danych. Nie powinien być traktowany jako standardowy formularz możliwy do zastosowania bez analizy lokalnych uwarunkowań.
Gdzie należy przekazać ocenę ryzyka?
Pierwszą ocenę ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody wraz z raportem podsumowującym należy przekazać do:
- właściwego dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, oraz
- właściwego państwowego powiatowego albo państwowego granicznego inspektora sanitarnego.
Termin przekazania dokumentacji upływa 31 grudnia 2026 r.
Kompletność opracowania ma szczególne znaczenie, ponieważ dokumentacja stanie się podstawą dalszego zarządzania ryzykiem związanym z bezpieczeństwem wody.
Jak przygotować firmę do wykonania oceny ryzyka?
Prac nad dokumentacją nie warto rozpoczynać od samego pisania raportu.
Pierwszym krokiem powinno być zebranie i uporządkowanie istniejących informacji.
W praktyce warto sprawdzić:
- czy przedsiębiorstwo podlega obowiązkowi wykonania oceny,
- jakich ujęć dotyczy obowiązek,
- jakie pozwolenia i decyzje posiada firma,
- czy dokumentacja ujęcia jest aktualna,
- jakie wyniki badań wody są dostępne,
- czy istnieją opracowania hydrogeologiczne dotyczące ujęcia,
- jakie źródła potencjalnego zanieczyszczenia znajdują się w analizowanym obszarze,
- jakie informacje trzeba będzie pozyskać z zewnętrznych źródeł,
- czy konieczne będą dodatkowe badania lub pomiary.
Jeżeli firma posiada pozwolenie wodnoprawne na pobór wód lub inne usługi wodne, warto równolegle zweryfikować także aktualność związanej z nim dokumentacji.
Ekologus przygotowuje dokumentacje środowiskowe, w tym operaty i dokumentacje związane z pozwoleniami wodnoprawnymi.
W szerszym kontekście gospodarki wodnej warto również zapoznać się z materiałem: Nowe zasady ustalania opłat za usługi wodne.
Dlaczego nie warto odkładać oceny ryzyka do grudnia?
Choć ustawowy termin przypada dopiero na 31 grudnia 2026 r., samo przygotowanie dokumentacji może być znacznie bardziej czasochłonne.
Najwięcej czasu może wymagać:
- zebranie dokumentacji dotyczącej ujęcia,
- weryfikacja jej aktualności,
- pozyskanie danych środowiskowych,
- analiza opracowań hydrogeologicznych,
- prawidłowe określenie obszaru objętego analizą,
- identyfikacja źródeł zagrożeń,
- analiza danych monitoringowych,
- przeprowadzenie dodatkowych badań,
- opracowanie i weryfikacja raportu.
W przypadku wykrycia braków w dokumentacji lub danych pozostawienie zadania na ostatnie tygodnie roku może znacząco ograniczyć możliwość ich uzupełnienia.
Dlatego pierwszym działaniem nie musi być od razu przygotowanie kompletnej oceny. W wielu przypadkach warto rozpocząć od weryfikacji obowiązku i audytu dostępnej dokumentacji.
Nie wiesz, czy obowiązek wykonania oceny ryzyka dotyczy Twojej firmy?
Ekologus może zweryfikować status Twojego ujęcia i zakres obowiązków, przeanalizować dostępną dokumentację oraz wesprzeć przygotowanie wymaganych opracowań.
👉 Sprawdź usługę: dokumentacje środowiskowe i gospodarka wodno-ściekowa
Jak Ekologus może wesprzeć przygotowanie oceny ryzyka?
Ekologus wspiera przedsiębiorstwa w zakresie gospodarki wodno-ściekowej, dokumentacji środowiskowej i formalnoprawnych obowiązków związanych z korzystaniem ze środowiska.
W przypadku nowych obowiązków dotyczących bezpieczeństwa wody wsparcie może obejmować m.in.:
- weryfikację, czy obowiązek wykonania oceny ryzyka dotyczy danego podmiotu,
- analizę posiadanej dokumentacji ujęcia,
- identyfikację danych wymagających uzupełnienia,
- analizę zagrożeń środowiskowych,
- koordynację niezbędnych badań,
- przygotowanie wymaganej dokumentacji,
- wsparcie w uporządkowaniu innych obowiązków wodnoprawnych przedsiębiorstwa.
Zakres współpracy każdorazowo powinien być dopasowany do rodzaju ujęcia, sposobu wykorzystania wody oraz dokumentacji, którą przedsiębiorstwo już posiada.
Nie warto czekać do końca grudnia. Im wcześniej zostanie określony rzeczywisty zakres obowiązków, tym więcej czasu pozostanie na pozyskanie danych i uzupełnienie ewentualnych braków.
Skontaktuj się z Ekologus i przekaż podstawowe informacje dotyczące ujęcia wody. Na tej podstawie możliwe będzie określenie dalszych działań i zakresu potrzebnej dokumentacji.
FAQ – ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody
Do kiedy trzeba wykonać pierwszą ocenę ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody?
Pierwszą ocenę ryzyka wraz z raportem podsumowującym należy przekazać właściwym organom do 31 grudnia 2026 r.
Kto ma obowiązek wykonania oceny ryzyka?
Obowiązek dotyczy dostawców wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Ustalenie, czy konkretne przedsiębiorstwo posiadające własne ujęcie spełnia definicję dostawcy wody, wymaga analizy sposobu wykorzystania i dostarczania wody oraz ewentualnych ustawowych wyłączeń.
Czy własna studnia oznacza obowiązek wykonania oceny ryzyka?
Nie. Samo posiadanie studni, ujęcia lub pozwolenia wodnoprawnego nie przesądza jeszcze o powstaniu obowiązku. Należy zweryfikować status podmiotu na podstawie nowych przepisów.
Jak często trzeba aktualizować ocenę ryzyka?
Dostawca wody powinien dokonywać udokumentowanego przeglądu oceny w odstępach wynikających z jej treści, nie dłuższych niż 6 lat, a w razie potrzeby dokonywać jej aktualizacji.
Do jakich organów przekazuje się ocenę ryzyka?
Dokumentację dotyczącą obszaru zasilania ujęcia należy przekazać właściwemu dyrektorowi regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich oraz właściwemu państwowemu powiatowemu albo państwowemu granicznemu inspektorowi sanitarnemu.
Czym różni się ocena ryzyka od operatu wodnoprawnego?
Są to dwa odrębne rodzaje dokumentacji. Operat wodnoprawny przygotowywany jest na potrzeby uzyskania określonej zgody wodnoprawnej i opisuje m.in. planowany sposób korzystania z wód oraz jego wpływ na środowisko.
Ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia koncentruje się natomiast na identyfikacji zagrożeń dla jakości wody przeznaczonej do spożycia oraz ocenie ryzyka występującego w obszarze zasilającym dane ujęcie.
Więcej o dokumentacji wodnoprawnej przeczytasz tutaj: Operat wodnoprawny – wszystko, co musisz wiedzieć.
Podstawa prawna
Stan prawny: 20 października 2026 r.
- ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków,
- ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2026 r. poz. 605,
- ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne,
- dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
