PPWR a pusta przestrzeń w opakowaniach: kiedy obowiązuje limit 50%?

Mały wyrób, duże pudło i kilka garści papieru — taki sposób pakowania może zapewniać wygodną obsługę wielu zamówień jednym formatem kartonu. Z punktu widzenia PPWR trzeba jednak zadać dodatkowe pytanie: czy rozmiar opakowania wynika z potrzeb produktu i transportu, czy przede wszystkim z przyzwyczajenia na stanowisku pakowania?

Limit 50% nie oznacza, że już w 2026 r. każdy karton musi być co najmniej w połowie zajęty przez produkt. Rozporządzenie rozdziela rodzaje opakowań, adresatów i terminy. Równie istotne jest to, że papier, folia bąbelkowa czy poduszki powietrzne wypełniające wolne miejsce nadal są traktowane jako pusta przestrzeń. Przygotowanie firmy warto więc zacząć od danych o rzeczywistych wysyłkach i funkcji zabezpieczeń.

Trzy wymagania, trzy różne zakresy

PPWR to rozporządzenie (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Ogólnie jest stosowane od 12 sierpnia 2026 r., ale omawiane tu wymagania mają własne późniejsze terminy. Art. 71 PPWR.

Limit 50% dla opakowań zbiorczych, transportowych i e-commerce

Art. 24 ust. 1 obejmuje podmioty gospodarcze napełniające opakowania zbiorcze, transportowe lub opakowania dla handlu elektronicznego. Mają one zapewnić maksymalnie 50% pustej przestrzeni od 1 stycznia 2030 r. albo po upływie trzech lat od wejścia w życie aktów wykonawczych ustanawiających metodykę z art. 24 ust. 2 — zależnie od tego, która data będzie późniejsza.

Nie należy zatem wpisywać do harmonogramu bezwarunkowego terminu „1 stycznia 2030 r.”. Komisja ma przyjąć metodykę obliczania wskaźnika do 12 lutego 2028 r.; data wejścia w życie tych przepisów wpływa na początek stosowania limitu. Art. 24 ust. 1–2 PPWR.

Minimalna pusta przestrzeń w opakowaniach handlowych

Dla opakowań handlowych, nazywanych również sprzedażowymi, art. 24 ust. 4 przewiduje inny obowiązek: do 12 lutego 2028 r. podmioty napełniające takie opakowania mają ograniczyć pustą przestrzeń do minimum potrzebnego do zapewnienia funkcji opakowania, w tym ochrony produktu. Przepis nie ustanawia dla tej kategorii ogólnego progu 50%. Punktem odniesienia jest tutaj różnica między całkowitą objętością wewnętrzną opakowania handlowego a objętością zapakowanego produktu.

Znaczenie ma funkcja: opakowanie handlowe tworzy jednostkę sprzedaży dla użytkownika końcowego; zbiorcze grupuje jednostki sprzedaży, a transportowe ułatwia ich obsługę i transport. Opakowanie e-commerce służy dostawie produktów przy sprzedaży internetowej lub na odległość. Sam materiał „tektura” albo nazwa „karton” nie rozstrzyga kategorii. Art. 3 ust. 1 pkt 5–8 i art. 24 ust. 4 PPWR.

Minimalizacja masy i objętości projektu opakowania

Art. 10 ust. 1 nakłada na wytwórcę lub importera obowiązek zapewnienia do 1 stycznia 2030 r., aby opakowanie wprowadzane do obrotu było zaprojektowane z masą i objętością ograniczoną do minimum potrzebnego do pełnienia jego funkcji. Ocena uwzględnia kształt oraz materiał opakowania.

Ten wymóg dotyczy projektu, podczas gdy art. 24 odnosi się do sposobu napełniania. Zakup mniejszego pudła i poprawa układania produktów są powiązane, lecz nie zastępują całej oceny projektu. Art. 10 ust. 1 PPWR. Role firmy i szerszy obieg opakowań opisaliśmy w artykule PPWR w zakładzie przemysłowym.

Późniejszy termin nie oznacza braku wymagań wobec projektu opakowania w okresie przejściowym. Art. 70 ust. 1 lit. b zachowuje do 31 grudnia 2029 r. wskazane zasadnicze wymagania dyrektywy 94/62/WE. Plan przygotowania do PPWR powinien uwzględniać również ocenę zgodności z przepisami stosowanymi obecnie. Przepisy przejściowe PPWR.

Dlaczego wypełniacz nie zmniejsza wskaźnika?

Dla limitu 50% pusta przestrzeń to różnica między całkowitą objętością opakowania zbiorczego, transportowego lub e-commerce a objętością znajdujących się w nim opakowań handlowych. Wskaźnik porównuje tę różnicę z całkowitą objętością opakowania zewnętrznego.

Miejsce zajęte przez materiał wypełniający jest zaliczane do pustej przestrzeni. Rozporządzenie wymienia m.in. ścinki papieru, poduszki powietrzne, folię bąbelkową, wypełniacze gąbkowe i piankowe, wełnę drzewną oraz chipsy styropianowe. Podobna zasada dotyczy ograniczania pustej przestrzeni w opakowaniu handlowym. Zamiana folii na papier może być odrębną decyzją materiałową, ale sama nie poprawia tego wskaźnika. Art. 24 ust. 3–4 PPWR.

Nie oznacza to nakazu usunięcia zabezpieczeń, które są potrzebne. Ochrona produktu pozostaje funkcją opakowania, a przyszła metodyka ma uwzględniać szczególne przypadki: nieregularne kształty, kilka produktów w jednej przesyłce, ciecze, wyroby podatne na uszkodzenia czy przestrzeń konieczną do umieszczenia etykiety wysyłkowej. Te okoliczności trzeba opisać i ocenić; nie stanowią one automatycznego, dowolnego zwolnienia z limitu.

Przykład: co mówi pomiar, a czego jeszcze nie potwierdza?

Przykład hipotetyczny, uproszczony. Firma wysyła dwa prostokątne opakowania handlowe o łącznej objętości 8 litrów. Przy założeniu, że objętość pudła przyjęta do porównania wynosi 20 litrów, różnica to 12 litrów, czyli 60%. Wypełnienie tej różnicy papierem nie zmienia wyniku. Dla pudła o objętości 12 litrów różnica wyniosłaby 4 litry, czyli około 33%.

To ilustracja zależności z art. 24 ust. 3, nie formalna metoda badania zgodności. Szczegóły pomiaru, uwzględnienie konstrukcji i przypadków nietypowych muszą odpowiadać właściwej metodyce wykonawczej. Wynik poniżej 50% nie dowodzi też spełnienia wszystkich wymagań PPWR.

Mniejszy wariant wymaga sprawdzenia stabilności zawartości, odporności w transporcie, sposobu zamknięcia i pracy linii. Jeśli zwiększa liczbę uszkodzeń, projekt trzeba poprawić. W praktyce warto porównać kilka konstrukcji oraz sposób ułożenia wyrobów, zamiast ograniczać analizę do wyjęcia wypełniacza.

Kiedy limit 50% ma wyjątki?

Art. 24 ust. 5 zwalnia z obowiązku określonego w ust. 1 podmioty używające opakowania handlowego jako opakowania e-commerce oraz podmioty korzystające z opakowań wielokrotnego użytku w ramach systemu ponownego użycia. Dla opakowania handlowego przepis wyraźnie zachowuje wymagania art. 10. Art. 24 ust. 5 PPWR.

Przykładowo wysłanie produktu bez dodatkowego pudła, w jego odpowiednio przygotowanym opakowaniu handlowym, wymaga innej kwalifikacji niż włożenie tego produktu do kolejnego kartonu. Samo określenie pudła jako „wielorazowe” również nie wykazuje korzystania z niego w systemie ponownego użycia. Zwolnienie z limitu 50% nie uchyla odrębnego obowiązku dotyczącego opakowań handlowych z art. 24 ust. 4, gdy ma on zastosowanie.

Dla opakowań handlowych produktów osiadających podczas transportu lub potrzebujących wolnej przestrzeni ochronnej art. 24 ust. 4 zawiera szczególne zasady oceny. W określonych tam przypadkach uwzględnia się poziom napełnienia w chwili pakowania, a powietrze między lub wewnątrz pakowanej żywności oraz gazy ochronne nie są traktowane jako pusta przestrzeń. Nie należy przenosić tej reguły bez sprawdzenia na dowolny produkt przemysłowy.

Jak przygotować proces pakowania w zakładzie?

Poniższe działania są zalecaną organizacją przygotowania firmy, a nie dodatkowym ustawowym formularzem czy nakazem zakończenia audytu w 2026 r.

1. Zbierz dane o rzeczywistych kombinacjach

Zapisz kod produktu lub zestawu, kategorię opakowania, wymiary i masę, format opakowania zewnętrznego, liczbę jednostek w środku, rodzaj zabezpieczeń oraz miejsce napełniania. Uwzględnij pojedyncze zamówienia i duże partie. Specyfikacja pustego kartonu nie pokazuje, jak wygląda wysyłka przygotowana przez magazyn.

Jeśli firma korzysta z systemu magazynowego lub ERP, zestaw historię wysyłek według kodu produktu, kodu kartonu i stanowiska pakowania. Dobierz reprezentatywny okres oraz rodziny zamówień. Rozróżnij wymiary wewnętrzne i zewnętrzne; do porównania wariantów dodaj masę wypełnienia, czas pakowania oraz dane o uszkodzeniach i reklamacjach. To zestaw pomocniczy, którego zakres zależy od procesu.

Zdjęcia i wstępne pomiary mogą pomóc wskazać kombinacje wymagające analizy. Zachowaj opis sposobu pomiaru, żeby później nie porównywać wyników uzyskanych według różnych założeń.

2. Ustal przyczynę potrzebnej przestrzeni

Oddziel rzeczywistą potrzebę techniczną od wygody korzystania z jednego rozmiaru pudła. Sprawdź ochronę przed uderzeniem, naciskiem, wilgocią i innymi zagrożeniami, a także wymogi prawne, higienę, bezpieczeństwo oraz współpracę z urządzeniami pakującymi.

Załącznik IV do PPWR wskazuje kryteria oceny minimalizacji, m.in. ochronę produktu, procesy wytwarzania i napełniania, logistykę, funkcjonalność, informacje, higienę i bezpieczeństwo oraz recykling i ponowne użycie. Dokumentacja ma wyjaśniać, które wymagania projektu uniemożliwiają dalsze zmniejszenie masy lub objętości. Art. 10 ust. 4 i załącznik IV PPWR.

3. Porównaj warianty i zachowaj dowody

Rozważ mniejszy format, regulowaną wysokość, inne ułożenie jednostek lub przeprojektowanie wkładki. Oceń równocześnie ochronę produktu, masę całego zestawu i wymagania materiałowe. Załącznik IV wymaga zbadania możliwości redukcji przy danym materiale; sama zamiana jednego materiału na inny nie jest wystarczającą oceną minimalizacji.

Przeprowadź kontrolowany pilotaż przy porównywalnych zleceniach. Przed próbą określ kryteria akceptacji ochrony wyrobu, stabilności transportu i działania stanowiska lub linii. Kilka paczek bez uszkodzeń nie wystarcza do wniosku o odporności całego systemu; zakres i czas obserwacji powinny odpowiadać produktowi oraz ryzyku.

Wyniki prób powiąż z konkretną wersją opakowania i warunkami transportu. Dokumenty od dostawcy pomogą opisać konstrukcję, lecz nie zastąpią danych o sposobie napełniania przez firmę. Zakres współpracy zakupowej rozwijamy w przewodniku jakie dokumenty uzyskać od dostawcy opakowań.

4. Przydziel odpowiedzialność i monitoruj przepisy szczegółowe

Logistyka powinna dostarczyć dane o pakowaniu i uszkodzeniach, zakupy — o dostępnych konstrukcjach, a jakość i osoby odpowiedzialne za zgodność — ocenić dowody oraz kwalifikację wymagań. Ochrona środowiska łączy te ustalenia z pozostałym obiegiem opakowań. Przy pakowaniu zleconym ustal, kto wykonuje operację i jak będą udostępniane dane; podział zadań w umowie wymaga sprawdzenia wobec prawnych ról stron.

W harmonogramie rozdziel obowiązek z 12 lutego 2028 r. dla opakowań handlowych, minimalizację projektu z 1 stycznia 2030 r. oraz warunkowy termin limitu 50%. Po przyjęciu metodyki z art. 24 ust. 2 zaktualizuj pomiary i kryteria oceny. Wstępny arkusz powinien pomagać podjąć decyzję, a nie udawać gotowe potwierdzenie zgodności.

Od czego zacząć współpracę z Ekologus?

Przygotuj listę głównych formatów opakowań, kilka rzeczywistych kombinacji wysyłkowych, specyfikacje oraz informacje o firmach projektujących i napełniających opakowania. Taki zestaw ułatwia ustalenie zakresu analizy obowiązków i dokumentacji PPWR.

Poznaj zakres wsparcia PPWR Ekologus lub skontaktuj się z nami, aby uzgodnić potrzebne wsparcie. Pierwszym efektem powinno być rozpoznanie kategorii, ról, terminów i brakujących danych, na których można oprzeć dalsze decyzje o pakowaniu.

FAQ — pusta przestrzeń w PPWR

Czy limit 50% dotyczy wyłącznie sklepów internetowych?

Nie. Art. 24 ust. 1 obejmuje również podmioty napełniające opakowania zbiorcze i transportowe. Dlatego temat może dotyczyć wysyłek przemysłowych między przedsiębiorstwami.

Czy papierowy wypełniacz poprawia wynik względem folii?

W zakresie wskaźnika pustej przestrzeni oba rodzaje wypełniaczy są do niej zaliczane. Decyzję materiałową i ocenę pustej przestrzeni trzeba przeprowadzić oddzielnie.

Czy opakowanie z wynikiem 49% jest zgodne z całym PPWR?

Taki wynik nie potwierdza całej zgodności. Trzeba sprawdzić prawidłową metodykę, kategorię i datę stosowania limitu, a następnie pozostałe właściwe wymagania, w tym minimalizację projektu.

Czy można przygotować dane przed przyjęciem metodyki?

Tak. Inwentaryzacja, dokumentowanie potrzeb ochronnych i porównywanie wariantów są użyteczne już teraz. Wstępnych wyliczeń nie należy jednak przedstawiać jako ostatecznej oceny według przyszłych przepisów wykonawczych.

Stan prawny i aktualność informacji: 5 października 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny; kwalifikacja konkretnego opakowania wymaga oceny jego zastosowania i ról podmiotów. Ilustracja jest poglądowa, wygenerowana komputerowo i nie przedstawia testu ani realizacji dla klienta.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40, w szczególności art. 3, 10, 24 i 71 oraz załącznik IV. Pełny tekst angielski w Urzędzie Publikacji UE.