Obowiązkowe pomiary stężenia radonu – co powinien wiedzieć pracodawca?

Według WHO radon jest drugim zaraz po paleniu czynnikiem, który powoduje nowotwory układu oddechowego u ludzi. Radon jest bezwonnym i bezbarwnym gazem, o właściwościach promieniotwórczych, który obecny jest w skorupie ziemskiej i to właśnie z niej przedostaje się do atmosfery. Ze względu na jego szkodliwe właściwości, pracodawcy są zobligowani do monitorowania jego stężenia w miejscach pracy.

Stężenie radonu w powietrzu wewnętrznym zależą od rodzaju gleby, cech budynków, a także wielu innych parametrów. Najlepszym sposobem zabezpieczenia się przed zagrożeniem jest wykonywanie systematycznych pomiarów.

Obecnie opracowywana jest tzw. mapa radonowa Polski.

Kto powinien być zainteresowany pomiarem stężenia radonu w powietrzu:

• Pracodawcy zatrudniający co najmniej jedną osobę – dotyczy firm produkcyjnych, handlowych i usługowych
• Administracja publiczna zarówno ta samorządowa, jak i rządowa, w tym do urzędy, oświata, służba zdrowia, służby mundurowe
• Zarządcy nieruchomości komercyjnych oraz mieszkaniowych (w tym spółdzielnie i wspólnoty)
• Właściciele domów
• Developerzy realizujący nowe inwestycje mieszkaniowe
• Generalni wykonawcy budujący obiekty komercyjne

Pomiary stężenia radonu w miejscach pracy

Ocena narażenia dokonywana jest na podstawie pomiarów dozymetrycznych w środowisku pracy. Poziom odniesienia dla średniorocznego stężenia promieniotwórczego wynosi 300 Bq/m³ zarówno wewnątrz pomieszczeń, jak i w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi. Szczególną uwagę na monitorowania stężenia radonu powinni zwrócić pracodawcy, których miejsca pracy znajdują się:

• Wewnątrz pomieszczeń na poziomie parteru lub piwnicy
• Pod ziemią
• Na terenach związanych z uzdatnianiem wód podziemnych

Jeżeli w danym miejscu pracy występuje możliwość przekroczenia poziomu odniesienia, pracodawca zobowiązany jest do ograniczenia narażenia pracowników oraz informowania na bieżąco na piśmie takich pracowników o zwiększonym narażeniu na radon oraz o wynikach pomiarów. Minister właściwy do spraw zdrowia określa także tereny, na których średnioroczne stężenie wewnątrz budynków może przekraczać poziom odniesienia. W takich miejscach pracodawca musi zapewnić odpowiednią ochronę radiologiczną pracowników.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie terenów, na których średnioroczne stężenie promieniotwórcze radonu w powietrzu wewnątrz pomieszczeń w znacznej liczbie budynków może przekraczać poziom odniesienia:

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200001139

Ustawa „Prawo atomowe” z dnia 29 listopada 2000 roku:

http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20010030018/U/D20010018Lj.pdf

Najprostszym sposobem na wykonanie obowiązkowego pomiaru stężenia radonu jest zamówienie zestawu detektorów pasywnych. Laboratorium, które przeprowadza pomiar musi posiadać akredytację ISO 17025, co zapewnia jakość i wiarygodność pomiaru. Detektory umieszcza się zgodnie z instrukcją załączoną do zestawu przez producenta. Liczba detektorów wyznaczana jest na podstawie rekomendacji Międzynarodowego Stowarzyszenia Pomiarów Radonu. Po zakończeniu pomiaru detektory odsyła się firmie, która dalej przekazuje je do akredytowanego laboratorium. Wyniki są dostępne najpóźniej po dwóch tygodniach.

Firma, która wykonuje pomiary powinna zapewnić:

• Dostawę niezbędnej ilości detektorów pod wskazany adres, wyznaczoną na podstawie rekomendacji Międzynarodowego Stowarzyszenia Pomiarów Radonu;
• Wsparcie przy ustawieniu lokalizacji detektorów oraz instrukcję postępowania w trakcie pomiaru, który trwa minimum 30 dni w okresie grzewczym;
• Po zakończonym pomiarze odbiór i przekazanie detektorów do analizy w  akredytowanym laboratorium (zgodnego z Normą ISO 17025 i zleceniami dyrektywy Rady 2013/59/Euratom z dnia 5 grudnia 2013 roku);
• Raport z wyników pomiaru z porównaniem do obowiązujących wartości dopuszczalnych;
• Wsparcie w przypadku wystąpienia przekroczeń dopuszczalnego stężenia radonu.

Jeżeli stężenie radonu wewnątrz pomieszczeń w miejscach pracy przekracza poziom odniesienia 300 Bq/m³, wymagane jest powiadomienie w zakresie ochrony radiologicznej państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.

Wzór powiadomienia:

https://www.gov.pl/attachment/f38b90cc-cadb-4709-b821-db46fbcd0d21